Prowadzenie gminnego magazynu przeciwpowodziowego jest zadaniem własnym gminy wskazanym w art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, ale żaden przepis nie określa jego zawartości. Każda gmina kompletuje wyposażenie samodzielnie, więc jedynym punktem odniesienia pozostają wykazy innych samorządów. Poniżej zestawione są realne normatywy czterech gmin oraz siedem kategorii sprzętu do skompletowania.
Czym jest gminny magazyn przeciwpowodziowy?
Gminny magazyn przeciwpowodziowy to obiekt, w którym gmina gromadzi sprzęt i materiały do prowadzenia akcji przeciwpowodziowej oraz usuwania jej skutków. Zasoby uruchamia się decyzją wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Magazyn lokalizuje się w sąsiedztwie terenów zagrożonych powodzią, z dojazdem drogami publicznymi.
W części gmin obiekt prowadzony jest pod nazwą „gminny magazyn przeciwpowodziowy i kryzysowy”. Zawiera wtedy również zasoby przeznaczone na inne sytuacje kryzysowe, w tym zaplecze socjalne i wyżywienie.
Czy gmina musi mieć magazyn przeciwpowodziowy?
Tak. Art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie gminnym zalicza do zadań własnych gminy sprawy porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego.
Kwalifikacja jako zadanie własne ma bezpośredni skutek finansowy: wyposażenie i utrzymanie magazynu finansuje budżet gminy. Pełny tekst przepisu udostępnia Internetowy System Aktów Prawnych. Ochrona przed powodzią pozostaje przy tym zadaniem dzielonym między administrację rządową i samorządową.
Dlaczego przepisy nie mówią, co ma być w magazynie?
Obowiązek prowadzenia magazynu wynika z ustawy, ale zawartości nie reguluje ani ustawa, ani rozporządzenie. Gminy stwierdzają to wprost, niezależnie od siebie i niemal tym samym zdaniem.
Urząd Miejski w Krzeszowicach wskazuje brak uregulowań określających warunki tworzenia oraz wyposażenia gminnych magazynów przeciwpowodziowych. W tej sytuacji magazyn wyposaża się w sprzęt najbardziej dostępny, najprostszy w użyciu i skuteczny w walce z żywiołem. Niemal identycznie formułuje to Urząd Miejski w Świebodzicach.
Obowiązek wynika z ustawy, zawartości magazynu nie reguluje żaden przepis.
Konsekwencja jest praktyczna. Skoro nie istnieje norma, punktem odniesienia stają się wykazy innych gmin oraz skala lokalnego zagrożenia. Dlatego dalsza część tekstu zestawia cztery realne normatywy.
Co gminy trzymają w magazynach – cztery realne wykazy?
Poniższe zestawienie porównuje zasoby czterech samorządów o różnej skali. Dane Kalisza pochodzą z dokumentu normatyw magazynu przeciwpowodziowego miasta Kalisza według stanu na luty 2026 r.
Porównanie wyposażenia magazynów: Kalisz, Krzeszowice, Świebodzice, Kraków.
| Pozycja | Kalisz (II 2026) | Krzeszowice | Świebodzice (2025) | Kraków |
|---|---|---|---|---|
| Worki na piasek | 94 735 szt. | tak, bez podanej liczby | 22 000 szt. + 200 t piasku | wydawane mieszkańcom |
| Zapory i rękawy | 3 700 mb + 30 rękawów | – | 20 zapór napełnianych wodą | – |
| Pompy i motopompy | 3 pompy odwadniające, 4 motopompy pływające | motopompy, pompy pływające i szlamowe | 3 motopompy | tak |
| Agregaty prądotwórcze | 5 szt. | tak | – | tak |
| Oświetlenie | najaśnica, 3 statywy, 148 latarek | maszty oświetleniowe | – | – |
| Zaplecze socjalne | 2 namioty, 230 łóżek, 217 śpiworów, 260 koców | – | – | koce |
| Odzież ochronna | 660 par butów gumowych, 221 woderów | – | 60 par kaloszy, 70 płaszczy | gumiaki, ubrania przeciwdeszczowe |
| Folia i plandeki | 4 000 m² folii, 24 plandeki | 894 m² folii (2012) | – | – |
Zestaw wspólny dla czterech samorządów obejmuje worki, pompy i odzież ochronną. Zaplecze socjalne oraz rozbudowany sprzęt oświetleniowy pojawiają się dopiero w większych ośrodkach. Różnice wynikają ze skali zagrożenia i wielkości budżetu.
Kalisz – magazyn miasta na prawach powiatu
Kalisz prowadzi najpełniej udokumentowany normatyw. Po stronie zabezpieczeń utrzymuje 94 735 worków polipropylenowych 40×60 cm, 3 700 mb zapory w odcinkach po 10 mb, 30 rękawów zapasowych, mobilną workownicę dwustanowiskową, 4 000 m² folii budowlanej i 24 plandeki okryciowe 15×20 m.
Utrzymanie 3 700 mb zapory obok blisko 95 tys. worków pokazuje, że oba rozwiązania działają równolegle, a nie zamiennie. Napełniane wodą rękawy przeciwpowodziowe stawia się szybciej niż wał z worków, natomiast worki pozostają uniwersalne przy uszczelnianiu przejść i otworów. Osobną pozycją bywa zapora przeciwpowodziowa do drzwi, montowana w wejściach do urzędu, szkoły czy remizy, gdzie liczy się punktowa szczelność, a nie długość odcinka.
Odwadnianie zapewniają 3 komplety pomp odwadniających, pompa wodna z wężem ssawnym, 4 motopompy pływające i 3 rozdzielacze kulowe. Zasilanie i oświetlenie to 5 agregatów prądotwórczych (2 × 40 kVA oraz 3 o mocy od 2 do 4,5 kVA), najaśnica 5 300 lm, 3 statywy oświetleniowe, 148 latarek z zapasem baterii i 200 pochodni. Dobór mocy w tej pozycji odpowiada zasadom opisanym przy agregatach prądotwórczych.
Zaplecze socjalne obejmuje 2 namioty pneumatyczne o powierzchni użytkowej podłogi 26 m², 230 łóżek polowych, 217 śpiworów, 260 koców, 100 koców ratunkowych termoizolacyjnych oraz 300 prześcieradeł. Tej skali zasobu odpowiadają namioty pneumatyczne oraz łóżka polowe, wykorzystywane jako punkt przyjęcia ewakuowanych i miejsce odpoczynku służb.
Wykaz uzupełniają wyżywienie (2 kuchnie gazowe, termosy, 7 000 kompletów naczyń jednorazowych), ogrzewanie (nagrzewnice olejowe, koksowniki, 1 500 kg koksu), odzież ochronna (660 par butów gumowych, 221 par woderów, 435 par rękawic) oraz narzędzia i sprzęt ratowniczy (314 łopat piaskowych, 40 taczek, 1 630 mb liny propylenowej, koła i rzutki ratunkowe, syreny, megafony). Pozycje odzieżowe odpowiadają asortymentowi środków ochrony indywidualnej.
Krzeszowice – zestaw minimalny gminy miejsko-wiejskiej
Magazyn w Krzeszowicach obejmuje worki na piasek, przenośne agregaty prądotwórcze, maszty oświetleniowe z lampami, motopompy oraz pompy pływające i pompy szlamowe. W marcu 2012 r. stan uzupełniono o 894 m² folii budowlanej.
To zestaw ograniczony do samej akcji przeciwpowodziowej, bez zaplecza socjalnego i kuchennego. Zakwaterowanie ewakuowanych taka gmina organizuje w istniejących obiektach, na przykład w szkołach lub świetlicach.
Świebodzice – doposażenie po powodzi z 2024 r.
Po powodzi z września 2024 r. Świebodzice zakupiły w 2025 r. 20 zapór przeciwpowodziowych napełnianych wodą, 2 motopompy spalinowe, motopompę pływającą, 4 węże pożarnicze, 100 łopat, 60 par kaloszy gumowych, 1 000 par rękawic roboczych, 70 płaszczy przeciwdeszczowych i 50 kamizelek ostrzegawczych. Rozwiązania tego typu, w tym zapory typu L, stawia się bez zaplecza sprzętowego i bez dowozu piasku.
Równolegle gmina zgromadziła 22 tys. worków i 200 t piasku. Nowy sprzęt wdrożono obok dotychczasowej metody, a nie zamiast niej. W obiektach komunalnych osobnym zadaniem pozostaje zabezpieczenie bramy przed zalaniem – wjazdy do remiz, warsztatów i hal magazynowych stanowią najszersze otwory w całej bryle budynku.
Kraków – skala dużego miasta
Magazyn prowadzony przez Zarząd Infrastruktury Wodnej gromadzi pompy, agregaty prądotwórcze, łodzie, koce, gumiaki i ubrania przeciwdeszczowe. Z zasobów korzystają służby miejskie, a mieszkańcom wydawane są worki z piaskiem.
Miejski Magazyn Przeciwpowodziowy przy ul. Siwka zajmuje około 3 000 m², a wartość inwestycji przekroczyła 70 mln zł. To skala nieporównywalna z gminą wiejską i punkt odniesienia wyłącznie dla dużych ośrodków.
Siedem kategorii wyposażenia magazynu
Wykazy różnią się liczbami, ale układają się w powtarzalne kategorie. Poniższe zestawienie porządkuje sprzęt według funkcji pełnionej w akcji.
Siedem kategorii wyposażenia magazynu i ich funkcja w akcji.
| Kategoria | Przykładowe pozycje | Funkcja w akcji |
|---|---|---|
| Zabezpieczanie i uszczelnianie | worki, zapory, rękawy, folia, plandeki, workownica | powstrzymanie napływu wody |
| Odwadnianie | pompy odwadniające, motopompy pływające, węże, rozdzielacze | usuwanie wody z zalanych obiektów |
| Zasilanie i oświetlenie | agregaty, najaśnice, statywy, latarki | praca po zmroku i przy braku prądu |
| Zaplecze socjalne | namioty, łóżka polowe, śpiwory, koce, karimaty | przyjęcie ewakuowanych i odpoczynek służb |
| Wyżywienie i woda | kuchnie gazowe, termosy, naczynia jednorazowe | wyżywienie w miejscu akcji |
| Odzież i ochrona osobista | wodery, spodniobuty, buty gumowe, rękawice, kamizelki | bezpieczeństwo pracujących |
| Narzędzia i ratownictwo | łopaty, taczki, pilarki, liny, koła i rzutki ratunkowe, syreny | prace ziemne, ratownictwo, alarmowanie |
Kompletowanie magazynu zaczyna się od pierwszych trzech kategorii, ponieważ decydują o przebiegu samej akcji. Asortyment odpowiadający tym pozycjom obejmuje sprzęt do zabezpieczeń przeciwpowodziowych, a dobór ilości wynika ze skali lokalnego zagrożenia, nie z gotowej normy. W obiektach użyteczności publicznej rolę uzupełniającą pełni bariera przeciwpowodziowa do drzwi, którą montuje się w kilka minut i bez przygotowania podłoża.
Przy pozycji „worki” liczy się nie tylko zapas, ale też technika układania, która przesądza o szczelności wału – temat rozwija poradnik o tym, jak układać worki z piaskiem.
W kategorii odwadniania o skuteczności decydują wydajność i średnica przelotu cząstek stałych. Zasady doboru omawia osobny materiał o tym, jaką pompę dobrać do wypompowania wody.
Oświetlenie decyduje o możliwości prowadzenia działań po zmroku, kiedy większość akcji przeciwpowodziowych wchodzi w najtrudniejszą fazę – odpowiada mu asortyment oświetlenia awaryjnego i terenowego.
Zaplecze socjalne wiąże się bezpośrednio z organizacją miejsc pobytu dla mieszkańców, czyli tematem zakwaterowania ewakuowanych.
Część gmin prowadzi też doradztwo dla mieszkańców i wskazuje rozwiązania do zabezpieczenia budynków prywatnych, na przykład zaporę przeciwpowodziową do garażu przy posesjach w zasięgu podtopień. Zakres takich zaleceń opisuje poradnik o tym, jak zabezpieczyć dom przed powodzią.
Jak formalnie uruchamia się magazyn przeciwpowodziowy?
Wzorzec porządkuje Instrukcja Funkcjonowania Gminnego Magazynu Przeciwpowodziowego w Gminie Opoczno, wprowadzona zarządzeniem burmistrza. Ścieżka obejmuje sześć kroków.
- Zarządzenie organu wykonawczego gminy powołuje magazyn.
- Instrukcja stanowi załącznik do zarządzenia i określa lokalizację oraz wymóg dojazdu drogami publicznymi.
- Normatyw, czyli wykaz wyposażenia w ujęciu asortymentowym i ilościowym, stanowi osobny załącznik.
- Decyzję o uruchomieniu zasobów podejmuje wójt, burmistrz lub prezydent, przekazując dyspozycję wyznaczonemu pracownikowi.
- Dowód wydania dokumentuje każde wydanie sprzętu.
- Uzupełnienie zasobów do stanu z załącznika finansuje budżet gminy.
Przeglądy, rotacja i uzupełnianie zasobów
Zasoby zużywają się bezpowrotnie. Worki wypełnione piaskiem, folia, koks i naczynia jednorazowe nie wracają do magazynu po akcji, a sprzęt techniczny podlega zużyciu eksploatacyjnemu.
Instrukcja z Opoczna wskazuje cztery tytuły do uzupełnienia stanu: zniszczenie, zużycie eksploatacyjne, długotrwałe składowanie oraz wykorzystanie w akcji. Finansowanie w każdym z tych przypadków obciąża budżet gminy. Świebodzice odtworzyły zasób w 2025 r., czyli w roku następującym po powodzi z września 2024 r.
Inaczej wygląda rotacja sprzętu wielokrotnego użytku. Zapora przeciwpowodziowa do bramy czy elementy modułowe wracają do magazynu po umyciu i wysuszeniu, a przeglądowi podlegają powłoka, zawory i szczelność połączeń – to pozycje odtwarzane rzadziej niż worki, ale wymagające kontroli stanu.
Osobną pozycją pozostaje sprzęt uruchamiany po opadnięciu wody, kiedy priorytetem staje się osuszenie konstrukcji budynków użyteczności publicznej. Do tego etapu przeznaczone są osuszacze przemysłowe, a przebieg samego procesu opisuje materiał o osuszaniu budynku po powodzi.
Gotowość sprzętu wiąże się też ze stanami alarmowymi: ogłoszenie pogotowia zobowiązuje do utrzymania wyposażenia w bezpośredniej gotowości do użycia. Zasady omawia materiał o pogotowiu i alarmie przeciwpowodziowym.
Sprzęt to nie wszystko – ćwiczenia z obsługi
Zakup wyposażenia bez przeszkolenia obsługi pozostaje niepełny. Świebodzice po zakupie zapór napełnianych wodą zapowiedziały ćwiczenia służb miejskich i spółek, żeby zapoznać je z nowym sprzętem.
Zapora napełniana wodą wymaga innej organizacji pracy niż wał z worków: liczy się przygotowanie podłoża, kolejność łączenia odcinków i dostęp do źródła wody. Podobnie bariera przeciwpowodziowa do garażu wymaga wcześniejszego sprawdzenia wymiarów otworu i równości progu, bo dopasowanie ustala się przed sezonem, a nie w trakcie akcji.
Kompletowanie lub uzupełnianie magazynu – skorzystaj z oferty CZK
Zespół CZK wspiera gminy i jednostki organizacyjne w doborze wyposażenia magazynu pod skalę lokalnego zagrożenia – od zabezpieczeń i odwadniania po zasilanie, oświetlenie i zaplecze socjalne. Przy zamówieniach instytucjonalnych przygotowujemy zestawienia asortymentowo-ilościowe odpowiadające układowi normatywu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy każda gmina musi mieć magazyn przeciwpowodziowy?
Tak. Wyposażenie i utrzymanie gminnego magazynu przeciwpowodziowego to zadanie własne gminy wskazane w art. 7 ust. 1 pkt 14 ustawy o samorządzie gminnym.
Jakie przepisy określają wyposażenie magazynu przeciwpowodziowego?
Żadne. Obowiązek prowadzenia magazynu wynika z ustawy, ale zawartości nie reguluje ani ustawa, ani rozporządzenie. Gminy ustalają normatyw samodzielnie, wzorując się na skali lokalnego zagrożenia.
Co powinno znaleźć się w magazynie małej gminy?
Zestaw minimalny to worki na piasek, pompy lub motopompy, agregat prądotwórczy, oświetlenie przenośne, folia budowlana, łopaty i odzież ochronna. Zaplecze socjalne dokłada się przy realnym ryzyku ewakuacji.
Kto decyduje o wydaniu sprzętu z gminnego magazynu?
Decyzję o uruchomieniu zasobów podejmuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Dystrybucję prowadzi wyznaczony pracownik, a każde wydanie dokumentuje się drukiem „Dowód wydania”.
Kto finansuje uzupełnianie zasobów magazynu?
Budżet gminy. Dotyczy to zarówno sprzętu zużytego w akcji, jak i zniszczonego przez długotrwałe składowanie lub eksploatację.
Czym różni się magazyn przeciwpowodziowy od kryzysowego?
W wielu gminach to jeden obiekt prowadzony pod nazwą „magazyn przeciwpowodziowy i kryzysowy”. Zawiera wtedy również zasoby na inne sytuacje kryzysowe, w tym zaplecze socjalne i wyżywienie.
Ile worków z piaskiem powinna mieć gmina?
Nie istnieje norma określająca liczbę. Punktem odniesienia pozostają wykazy innych samorządów: Kalisz utrzymuje 94 735 worków, a Świebodzice zgromadziły 22 tys. worków i 200 t piasku.
Gdzie lokalizuje się gminny magazyn przeciwpowodziowy?
W bezpośrednim sąsiedztwie terenów zagrożonych powodzią, z dojazdem drogami publicznymi. Lokalizację określa instrukcja funkcjonowania magazynu, stanowiąca załącznik do zarządzenia.
Źródła
- Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 7 (ISAP) – art. 7 ust. 1 pkt 14 – wyposażenie i utrzymanie gminnego magazynu przeciwpowodziowego jako zadanie własne gminy.
- Normatyw magazynu przeciwpowodziowego miasta Kalisza (PDF, stan luty 2026) – pełny wykaz asortymentowo-ilościowy, źródło danych do tabeli porównawczej.
- Urząd Miejski w Krzeszowicach – wykaz wyposażenia oraz stwierdzenie braku uregulowań określających zawartość magazynu.
- Urząd Miejski w Świebodzicach – doposażenie magazynu w 2025 r. po powodzi z września 2024 r. wraz z zapowiedzią ćwiczeń służb.
