Program ochrony ludności i obrony cywilnej: co gmina może kupić z dotacji

Program ochrony ludności i obrony cywilnej: co gmina może kupić z dotacji
7–11 minut
138 wyświetlenia

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC) finansuje zakup sprzętu kryzysowego dla gmin i powiatów dotacją celową przekazywaną przez wojewodę – nawet do 100% kosztów zadania. Katalog programu wymienia z nazwy między innymi łóżka, namioty, kuchnie polowe, agregaty prądotwórcze, zbiorniki do wody i stacje uzdatniania wody. Na dodatek 6 października 2026 r. rząd przyjął kolejną edycję – na lata 2027–2031 i kwotę 102,4 mld zł – więc dla referatów zarządzania kryzysowego i skarbników to dobry moment, żeby zaplanować zakupy, zanim ruszą nabory na 2027 r.

Ile pieniędzy jest w programie OLiOC?

Program działa w dwóch edycjach. Pierwszą, na lata 2025–2026, Rada Ministrów przyjęła uchwałą z 27 maja 2025 r. (M.P. 2025 poz. 541) i przeznaczyła na nią blisko 34 mld zł. Druga obejmuje lata 2027–2031: rząd przyjął ją 6 października 2026 r. i zapisał w niej 102,4 mld zł, z czego ok. 30 mld zł trafi do regionów przez wojewodów. Nowy program ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. do 31 grudnia 2031 r.

Parametr

2025–2026

2027–2031

Przyjęcie

27 maja 2025 r., M.P. 2025 poz. 541

6 października 2026 r.

Kwota

ok. 34 mld zł

102,4 mld zł

Dla samorządów

dotacje celowe przez wojewodów

ok. 30 mld zł przez wojewodów

Okres

2 lata

5 lat

budżety i wydatki w OLiOC w 2026 i 2027

Program OLiOC w dwóch edycjach – kwoty, okres i udział samorządów.

Zmiana skali ma znaczenie praktyczne. Przy edycji dwuletniej gminy kupowały pod jeden, krótki termin rozliczenia. Pięcioletni program pozwala rozłożyć zakupy na kilka lat i kompletować zasoby etapami – na przykład w pierwszym roku zaplecze noclegowe, w kolejnym wodę i zasilanie, a w następnym ochronę samego magazynu, w tym barierę przeciwpowodziową do garażu, w którym stoją pojazdy i agregaty.

Jak gmina dostaje pieniądze z programu?

Gmina dostaje dotację celową z budżetu państwa za pośrednictwem wojewody, a jej wysokość i warunki określa umowa. Podstawą jest art. 154 ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej. Przy zadaniach własnych dotacja może wynosić do 100% kosztów zadania, przy zadaniach zleconych – na przykład przy tworzeniu i utrzymywaniu zasobów ochrony ludności – ma zapewnić ich realizację.

Pełny udział państwa nie jest regułą. Ropczyce przy projekcie wartym 2 434 864,62 zł otrzymały 1 947 653,69 zł dotacji i dołożyły 487 210,93 zł wkładu własnego. Dlatego bezpieczniej zakładać, że udział dotacji ustala umowa z wojewodą, a nie że pokryje wszystko.

Trzy rzeczy rozstrzygają o tym, czy pieniądze zostaną wykorzystane:

  • wniosek do wojewody – z opisem zadania, kosztorysem i harmonogramem; o przyznaniu decyduje wojewoda, a nie dostawca sprzętu,
  • umowa – określa kwotę, udział dotacji i termin wykonania,
  • rozliczenie w roku przyznania – dotacji z budżetu państwa nie przenosi się na kolejny rok; to, czego gmina nie wyda do końca roku budżetowego, wraca do budżetu.

Zakupy finansowane z programu zasilają zasoby, które gmina i tak musi utrzymywać na co najmniej 3 dni zagrożenia. Co dokładnie powinno się w nich znaleźć i jak je przechowywać, opisuje materiał o tym, co musi zawierać magazyn ochrony ludności.

Na co można wydać środki z programu?

Program 2025–2026 dzieli się na sześć obszarów. Z punktu widzenia zakupów sprzętu dla gminy liczy się przede wszystkim obszar 2 – zabezpieczenie logistyczne i ciągłość dostaw. Zestawienie poniżej jest uproszczeniem redakcyjnym: pokazuje, w którym obszarze gmina najczęściej znajdzie pozycje sprzętowe.

ObszarCo obejmujeSprzęt dla gminy
Obiekty zbiorowej ochronybudowle ochronne, miejsca doraźnego schronienia, ewidencjanie – to inwestycje budowlane
Zabezpieczenie logistyczne i ciągłość dostawmagazyny, sprzęt, woda, energiatak – główny obszar
Podmioty ochrony ludności i organizacjewsparcie jednostek ratowniczych i organizacjipośrednio
Edukacja i szkoleniaszkolenia, ćwiczenia, baza szkoleniowanie
Łączność oraz alarmowanie i ostrzeganiesyreny, systemy powiadamiania, łącznośćczęściowo, np. radiotelefony

Wsparcie jednostek ratowniczych to obszar trzeci; sprzęt dla nich obejmuje osobna kategoria sprzęt dla OSP i PSP.

Jaki sprzęt wymienia katalog obszaru 2?

Załącznik do uchwały wymienia sprzęt z nazwy, a nie ogólnymi kategoriami – i to jest najcenniejsza wskazówka przy pisaniu wniosku. Dwa fragmenty dotyczą bezpośrednio gminnego magazynu:

„worki, rękawy, geowłóknina, folie na pokrycia dachowe, filtry, jednorazowe środki indywidualnej ochrony, odkażalniki, środki gaśnicze, techniczne środki materiałowe, osuszacze, agregaty prądotwórcze, magazyny energii, konstrukcje modułowe, stacje uzdatniania wody (…)”doposażenie baz magazynowych – załącznik do uchwały Rady Ministrów, M.P. 2025 poz. 541
„łóżka, namioty, kuchnie polowe, nagrzewnice, kontenerowe obiekty mieszkalne i magazynowe, klimatyzatory, jednorazowe filtry do wody, urządzenia techniczne, sprzęt inżynieryjno-saperski, pompy do wody zanieczyszczonej, pompy do wody czystej, zbiorniki do wody”sprzęt dla ratowników i osób poszkodowanych – tamże

Pozycje z katalogu obszaru 2 pogrupowane według zastosowania w gminie.

Pozycje z katalogu łatwiej zaplanować, gdy przypisze się je do scenariusza, a nie do listy zakupów:

Pozycja z kataloguScenariusz w gminieGdzie w ofercie CZK
namioty, łóżkapunkt przyjęcia ewakuowanych, zaplecze dla służbnamioty pneumatyczne z wyposażeniem
zbiorniki do wodypunkt wydawania wody, zapas na 3 dnizbiorniki elastyczne na wodę pitną
agregaty prądotwórcze, magazyny energiiblackout, zasilanie punktumagazyny energii
worki, rękawypowódź, zabezpieczenie obiektówrękawy przeciwpowodziowe, zapory typu L
osuszacze, pompyusuwanie skutków zalaniaosuszacze

Punkt przyjęcia to coś więcej niż namiot: o tym, jak zorganizować pobyt ludzi, którzy opuścili domy, pisze tekst o tym, jak wygląda zakwaterowanie ewakuowanych. Po stronie przeciwpowodziowej katalog wymienia z nazwy worki i rękawy, ale gminy kompletują też rozwiązania punktowe dla budynków komunalnych – na przykład zapora przeciwpowodziowa do drzwi w wejściu do szkoły lub ośrodka zdrowia. Przy pozycjach, których katalog nie nazywa wprost, o kwalifikowalności rozstrzyga wojewoda.

Co kupiły gminy z programu w 2025 i 2026 r.?

W zakupach gmin powtarza się ten sam trzon: namiot, łóżka polowe i agregat. Reszta zależy od lokalnego zagrożenia – raz są to worki na piasek, raz woda pitna, raz oświetlenie. Cztery przykłady z różnych województw:

GminaKwotaCo kupiła
Wola Mysłowska (lubelskie)267 813,58 zł21 agregatów, 150 łóżek polowych z wyposażeniem, 8 namiotów kwaterunkowych, 61 plandek, 28 radiotelefonów
Chotcza (mazowieckie)111 850 złm.in. 20 000 worków na piasek, namiot pneumatyczny, agregat prądotwórczy, defibrylator, 100 filtrów do wody, 4 radiotelefony
Kalwaria Zebrzydowska (małopolskie)ok. 930 tys. złagregaty prądotwórcze, piły spalinowe, łóżka polowe, namioty pneumatyczne z wyposażeniem, zestawy AED
Ropczyce (podkarpackie)2,43 mln zł (w tym 1,95 mln zł dotacji)agregaty, radiotelefony, cysterna do wody pitnej, mobilna stacja uzdatniania wody, namiot pneumatyczny, maszty oświetleniowe, pompy do wody zanieczyszczonej
przykładowe zakupy z 4 gmin w programie Olioc

Zakupy czterech gmin z programu OLiOC – powtarzające się pozycje.

Chotcza podzieliła dotację na dwie części: 94 850 zł na zapasy magazynowe i 17 000 zł na szkolenia. W gminach nadrzecznych podobne zestawy uzupełnia się o ochronę samych budynków komunalnych, bo zabezpieczenie bramy przed zalaniem w remizie decyduje o tym, czy kupiony sprzęt w ogóle wyjedzie do akcji. Powtarzalność namiotu, łóżek i agregatu nie jest przypadkiem: ten zestaw tworzy działający punkt przyjęcia ludzi w kilka godzin, niezależnie od tego, czy zagrożeniem jest powódź, pożar czy przerwa w dostawach prądu.

Co się zmienia w programie 2027–2031?

Nowa edycja trwa pięć lat zamiast dwóch i daje samorządom większy wpływ na przeznaczenie pieniędzy. Według komunikatu Kancelarii Prezesa Rady Ministrów samorządy mają współdecydować o tym, jakiego typu inwestycje będą realizowane, a priorytetami są między innymi budowle ochronne, sprzęt i baza ratownicza, ciągłość dostaw wody i energii, miejsca gromadzenia zapasów oraz bezpieczna łączność.

Stan na październik 2026 r.: terminy naborów na 2027 r. nie zostały ogłoszone, a uchwała nie została jeszcze opublikowana w Monitorze Polskim, więc szczegółowy podział na obszary nie jest znany. Wnioski na 2026 r. urzędy wojewódzkie zbierały na początku roku – tak było na przykład w Wielkopolsce – dlatego przygotowanie zakupów na jesieni daje zapas czasu. Do programu zakupowego wraca się w gminie także przy przeglądzie obiektów: jeśli magazyn albo garaż z pojazdami stoi nisko, zapora przeciwpowodziowa do bramy jest pozycją, którą łatwo dopisać do listy przed naborem.

Jak przygotować zakup pod wniosek?

Zakup pod wniosek zaczyna się od scenariusza zagrożenia, nie od listy sprzętu. Sprzęt dobrany „na wszelki wypadek” trudno uzasadnić przed wojewodą, a sprzęt wynikający z planu broni się sam. Praktyczna kolejność wygląda tak:

  • Scenariusz z planu – punktem wyjścia jest zagrożenie opisane w dokumentach, które opisuje tekst o tym, czym jest gminny plan zarządzania kryzysowego: powódź, ewakuacja, blackout.
  • Liczba osób i dni – ile łóżek, ile litrów wody na 3 dni, ile kilowatów zasilania; przy wodzie przyjmuje się co najmniej 15 l na osobę na dobę.
  • Pozycje z katalogu – nazwy sprzętu przepisuje się do wniosku tak, jak brzmią w załączniku do uchwały – wtedy oceniający nie musi ich interpretować.
  • Oferta z ceną i terminem dostawy – kosztorys i harmonogram są częścią wniosku, więc oferta dostawcy potrzebna jest przed naborem, a nie po przyznaniu dotacji.
  • Termin rozliczenia – zamówienie złożone w listopadzie może nie dojechać przed końcem roku; czas realizacji trzeba sprawdzić przy wyborze dostawcy.

Na etapie przeglądu obiektów do listy trafiają też pozycje związane z samym budynkiem magazynu: tam, gdzie garaż z pojazdami leży w zasięgu podtopień, sprawdza się zapora przeciwpowodziowa do garażu dopasowana do wymiarów wjazdu.

KOSZTORYS DO WNIOSKU OLiOC
Zespół Centrum Zabezpieczenia Kryzysowego przygotowuje oferty z cenami i terminami dostawy, które gmina może dołączyć do wniosku – od namiotów z wyposażeniem i łóżek polowych po zbiorniki na wodę. Zapytaj o kosztorys do wniosku.

Najczęściej zadawane pytania

Kto może dostać pieniądze z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej?

Samorządy – gminy, powiaty i województwa – otrzymują dotacje celowe za pośrednictwem wojewodów. Część środków programu trafia też do służb i organów administracji rządowej.

Ile wynosi dotacja dla gminy?

Na zadania własne dotacja może wynosić do 100% kosztów zadania. Rzeczywisty udział ustala umowa z wojewodą – Ropczyce przy projekcie za 2,43 mln zł dołożyły 487 tys. zł wkładu własnego.

Czy z programu można kupić namioty i łóżka polowe?

Tak. Katalog obszaru 2 wymienia łóżka i namioty w sprzęcie dla ratowników i osób poszkodowanych. O przyznaniu dotacji na konkretny zakup decyduje wojewoda.

Do kiedy trzeba wydać pieniądze z dotacji?

Dotację wykorzystuje się w roku, na który została przyznana. Niewykorzystana do końca roku budżetowego część wraca do budżetu państwa.

Czym różni się program 2027–2031 od 2025–2026?

Trwa pięć lat zamiast dwóch, ma 102,4 mld zł zamiast blisko 34 mld zł, a samorządy mają współdecydować o rodzaju inwestycji. Ok. 30 mld zł trafi do regionów przez wojewodów.

Kiedy ruszą nabory na 2027 r.?

Stan na październik 2026 r.: terminy naborów nie są ogłoszone. Informacje publikują urzędy wojewódzkie, które w poprzedniej edycji zbierały wnioski na początku roku.

Czy dostawca może przygotować kosztorys do wniosku?

Tak. Oferta z ceną i terminem dostawy jest potrzebna do kosztorysu i harmonogramu, które gmina składa razem z wnioskiem.

Czy z programu można sfinansować ochronę budynków przed wodą?

Katalog wymienia z nazwy worki, rękawy, geowłókninę i folie. Przy rozwiązaniach punktowych, takich jak bariera przeciwpowodziowa do drzwi, o kwalifikowalności rozstrzyga wojewoda na etapie oceny wniosku.

Źródła

Centrum Wiedzy Kryzysowej